Poznaj polecane sklepy
Jakie są fetysze? Dotyczą części ciała (stopy, włosy, dłonie), przedmiotów noszonych na ciele (bielizna, buty, lateks) albo sytuacji, takich jak dominacja i uległość. To częste zjawisko: w kanadyjskim badaniu z 2017 roku 44,5% dorosłych przyznało, że ma pragnienia związane z fetyszem, a 26,3% już je zrealizowało.
Fetyszyzm – najważniejsze informacje
- Definicja: fetysz to przedmiot, część ciała lub sytuacja, która staje się silnym bodźcem seksualnym.
- Rodzaje fetyszyzmu: fetysze anatomiczne, przedmiotowe i sytuacyjne.
- Najczęstszy cel: stopy i przedmioty związane ze stopami.
- Norma czy zaburzenie: klasyfikacja ICD-11 nie uznaje fetyszyzmu za chorobę ani rodzaj dewiacji. Problemem jest cierpienie albo brak zgody drugiej osoby.
- Podstawa: rozmowa, granice i zgoda każdego z partnerów.
Spis treści
Czym jest fetysz, a czym fetyszyzm?
Fetysz to przedmiot, część ciała lub sytuacja, która wywołuje podniecenie seksualne, choć sama w sobie nie jest związana z seksem. Fetyszyzm to skłonność, w której taki bodziec jest ważny albo wręcz konieczny przy osiąganiu satysfakcji seksualnej.
Fetyszyzm – preferencja, w której przedmiotem pożądania seksualnego i źródłem przyjemności seksualnej jest rzecz albo konkretna część ciała. W klasyfikacjach chorób fetyszyzm należy do parafilii, czyli nietypowych wzorców pobudzenia seksualnego, dawniej określanych mianem dewiacji.
Dla jednej osoby fetysz to tylko dodatek: pończochy partnerki podsycają podniecenie seksualne, ale bez nich też nie ma problemu z odczuwaniem satysfakcji seksualnej. Dla innej fetysz staje się jedynym bodźcem seksualnym i warunkiem zaspokojenia seksualnego: bez niego orgazm nie przychodzi. Satysfakcję seksualną osiąga ona dopiero w obecności fetyszu. Ta różnica decyduje, czy fetyszyzm jest wariantem preferencji seksualnych, czy problemem, który dawniej zaliczano do dewiacji.
Gadżety erotyczne dla fetyszystów w sklepach partnerskich
Linki do sklepów są linkami partnerskimi. Jeśli coś kupisz, możemy otrzymać prowizję – cena się nie zmienia.
Rodzaje fetyszy – jak się je dzieli?
Rodzaje fetyszy dzieli się według tego, co staje się bodźcem seksualnym: część ciała, przedmiot albo sytuacja. Taki podział przyjęli autorzy jednego z największych badań, którzy przeanalizowali 381 internetowych grup dyskusyjnych fetyszystów z udziałem co najmniej 5 tys. osób.
Udział preferencji w grupach dyskusyjnych. Źródło: Scorolli i in., 2007
Fetysze anatomiczne – części ciała
Fetysze anatomiczne dotyczą konkretnych części ciała partnera. Najczęstszy jest fetysz stóp, czyli podofilia: w cytowanym badaniu stopy i związane z nimi przedmioty były najczęstszym celem fetyszy. Bodźcem seksualnym bywają też włosy, włosy łonowe, dłonie, rysy twarzy, pępek albo brzuch ciężarnej kobiety.
Fetysz związany z cechą ciała to np. pociąg seksualny do mężczyzn z dużym rozmiarem penisa albo do osób bardzo owłosionych. Dla części osób bodźcem seksualnym jest partner niskiego wzrostu, dla innych umięśnione ciało partnera.
Fetysze przedmiotowe – bielizna, buty, lateks
Fetysz związany z przedmiotem dotyczy najczęściej rzeczy noszonych na ciele: bielizny, pończoch, butów na obcasie, gorsetów i materiałów, takich jak lateks, skóra czy jedwab. Przy osiąganiu pobudzenia przedmiot działa wyglądem, dotykiem, zapachem albo dźwiękiem, np. skrzypieniem lateksu.
Bielizna to klasyka tej grupy. Dla wielu fetyszystów liczy się konkretny krój i materiał, a czasem to, że bielizna była noszona przez partnera. Przedmiot przypomina wtedy ciało partnera i jest symbolem jego obecności.
Pończochy i pasy do pończoch
Linki do sklepów są linkami partnerskimi. Jeśli coś kupisz, możemy otrzymać prowizję – cena się nie zmienia.
Fetysze sytuacyjne – relacje i miejsca
Fetysz związany z sytuacją dotyczy okoliczności i dynamiki relacji, a nie rzeczy. W osiąganiu podniecenia pomaga tu dominacja i uległość w BDSM, odgrywanie ról, seks z ubranymi partnerami albo dreszcz emocji, że ktoś mógłby Was przyłapać. Miejsca publiczne są jednak granicą: seks na oczach przypadkowych ludzi to ekshibicjonizm, odbywa się bez ich zgody i łamie prawo.
Najczęstsze rodzaje fetyszy – tabela
Najczęstsze rodzaje fetyszyzmu mają w seksuologii własne nazwy, zależne od źródła podniecenia fetyszystów.
| Fetysz | Nazwa fachowa | Źródło podniecenia |
|---|---|---|
| Stopy | podofilia | stopy, palce i ich zapach |
| Buty | retifizm | obuwie, zwłaszcza szpilki i kozaki |
| Zapach partnera | ozolagnia | zapach skóry lub potu |
| Ubranie | endytofilia | seks bez rozbierania się |
| Ciąża | grawiditiofilia | wygląd kobiety w ciąży |
| Mięśnie | sthenolagnia | wyrzeźbione ciało |
| Przestrzeń publiczna | agorafilia | seks w miejscu publicznym |
Fetysze kobiety i mężczyzny – czy się różnią?
Fetysze mają zarówno kobiety, jak i mężczyźni, a różnica w samym zainteresowaniu jest niewielka. W badaniu Joyal i Carpentier z 2017 roku (1040 osób dorosłych z Quebecu) płeć nie różnicowała istotnie pragnień związanych z fetyszyzmem. Wśród fetyszystów to jednak u mężczyzn fetysz częściej przechodzi w zaburzenie.
47,9%
kobiet deklaruje pragnienia związane z fetyszem
40,4%
mężczyzn deklaruje takie pragnienia
30,1%
mężczyzn i 23,2% kobiet zrealizowało fetysz
Źródło: Joyal i Carpentier, The Journal of Sex Research, 2017.
Jako źródło podniecenia kobiety często wymieniają gorsety, pończochy, zarost i zadbane ciało partnera oraz oznaki jego zamożności. W tym samym badaniu kobiety częściej niż mężczyźni deklarowały zainteresowanie masochizmem. Popularnym fetyszem bywa też podduszanie, ale to praktyka wyjątkowo niebezpieczna.
Uwaga: Podduszanie (breath play) może skończyć się utratą przytomności, uszkodzeniem mózgu i śmiercią, także przy ostrożnej zabawie. Nie ma bezpiecznej wersji tej praktyki.
Skąd się bierze fetyszyzm?
Fetyszyzm nie ma jednej przyczyny. Najczęściej wymienia się warunkowanie: przedmiot pojawia się w chwili silnego pobudzenia i z czasem sam staje się bodźcem seksualnym. Skojarzenie może powstać w wyniku kontaktu z rzeczą już w okresie dzieciństwa, zwykle bez kontekstu seksualnego, a ujawnić się dopiero w okresie dojrzewania.
Zygmunt Freud, który opisywał fetyszyzm wśród dewiacji, tłumaczył go lękiem kastracyjnym, ale dziś ta teoria ma znaczenie głównie historyczne. Współczesna seksuologia wskazuje na czynniki psychologiczne: wczesne doświadczenia, cechy osobowości i sposób, w jaki mózg i ciało uczą się reakcji seksualnej. Żadna teoria nie tłumaczy każdego przypadku.
Kiedy fetysz staje się zaburzeniem i wymaga leczenia?
Fetysz wymaga leczenia dopiero wtedy, gdy powoduje cierpienie, krzywdzi innych albo przeszkadza w osiąganiu satysfakcji seksualnej. Według DSM-5 zaburzenie fetyszystyczne rozpoznaje się, gdy silne fantazje lub zachowania z fetyszem trwają co najmniej 6 miesięcy i wywołują wyraźny dyskomfort albo utrudniają pracę i relacje.
Klasyfikacja ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia, obowiązująca od 2022 roku, nie wymienia już fetyszyzmu jako osobnej jednostki. Jej twórcy uznali, że to wariant reakcji seksualnej, a nie zaburzenie psychiczne. Sygnały, że czas poszukać pomocy:
- Przymus – przy osiąganiu podniecenia i pełnej satysfakcji seksualnej fetysz jest niezbędny, a Ciebie to męczy.
- Natłok myśli – fetysz zajmuje większą część dnia i przeszkadza w podejmowaniu innych aktywności.
- Relacje – partner czuje się dodatkiem do przedmiotu, a oboje macie problemy z odczuwaniem satysfakcji seksualnej podczas współżycia.
- Ryzyko – realizacja grozi utratą zdrowia, pracy albo konfliktem z prawem.
Większość fetyszystów nie potrzebuje leczenia. Pomoc zaczyna się od rozmowy z seksuologiem albo psychoterapeutą. Stosuje się m.in. terapię poznawczo-behawioralną, która porządkuje też problemy psychologiczne, jak wstyd i lęk, a lekarz w uzasadnionych przypadkach dobiera leki. Celem leczenia rzadko jest pozbycie się fetyszu. Chodzi raczej o zmniejszenie cierpienia, poszerzenie repertuaru zachowań seksualnych i zdolność do osiągnięcia satysfakcji seksualnej także bez fetyszu.
Fetyszyzm a pojęcie dewiacji – parafilie, które krzywdzą
Fetyszyzm realizowany przez osoby dorosłe za obopólną zgodą nie należy do dewiacji w dawnym, potępiającym sensie. Starsze podręczniki zaliczały do dewiacji seksualnych i nieprawidłowości każde źródło satysfakcji seksualnej inne niż typowe współżycie. Dziś seksuolodzy mówią o parafiliach i oddzielają nietypowe preferencje od zachowań, które krzywdzą innych.
Bliżej potocznego rozumienia dewiacji są parafilie skierowane do osób, które nie chcą albo nie mogą wyrazić zgody. ICD-11 uznaje je za zaburzenie: ekshibicjonizm, podglądanie czy ocieranie się o obcych. Podobny charakter ma skatologia telefoniczna, czyli obsceniczne telefony do przypadkowych osób. Przykładem, który podaje ICD-11, jest też nekrofilia, czyli kontakt seksualny z osobą zmarłą. Takie zachowania łamią prawo i nie mają nic wspólnego z fetyszem dorosłych partnerów.
Jak rozmawiać o fetyszu, żeby nie zranić partnera?
O fetyszu powiedz partnerowi wprost, ale bez presji i najlepiej poza sypialnią. Szczera rozmowa o pragnieniach często wzmacnia zaufanie, intymność i poczucie satysfakcji seksualnej u obojga, nawet jeśli druga osoba nie przyjmie wszystkich pomysłów.
- Wybierz spokojny moment. Nie mów o tym w trakcie stosunku seksualnego.
- Zacznij od fantazji. „Podnieca mnie…, co o tym myślisz?” brzmi lepiej niż prośba.
- Ustalcie granice i bezpieczne słowo. Takie słowo natychmiast przerywa zabawę.
- Zacznijcie łagodnie. Na początek pończochy, opaska na oczy albo olejek na ciało.
- Porozmawiajcie po wszystkim. Co było przyjemne, a czego nie chcecie powtarzać.
Fetysz nie może być warunkiem związku, a sam brak akceptacji partnera nie jest powodem do leczenia. Jeśli partner odmawia, uszanuj to. Masturbacja i fantazje też pozwalają łączyć fetysz z odczuwaniem przyjemności.
Fetyszyzm – pytania i odpowiedzi
Co zalicza się do fetyszy – czy każdy przedmiot może nim być?
Do fetyszy zalicza się przedmioty, części ciała i sytuacje, które same w sobie nie są seksualne, a stają się bodźcem seksualnym: stopy, buty, bielizna, lateks, zapach czy dominacja. Fetyszem nie jest natomiast gadżet stworzony do stymulacji, np. wibrator.
Czy fetysz jest normalny?
Tak, fetysz jest normalny i nie jest to zaburzenie, jeśli nikogo nie krzywdzi i nie powoduje cierpienia. Pragnienia związane z fetyszem zgłasza w badaniach prawie co druga osoba, a dla wielu par to droga do osiągnięcia satysfakcji seksualnej.
Czy fetysz może zniknąć?
Fetysz zwykle utrzymuje się latami, ale siła podniecenia, jakie wywołuje, zmienia się w ciągu życia. Terapia nie usuwa preferencji seksualnych, za to pomaga, gdy fetysz staje się przymusem, przeszkadza w osiąganiu bliskości i obniża poziom satysfakcji ze związku.
Czym fetysz różni się od kinku?
Fetyszyzm dotyczy konkretnego bodźca, np. stóp partnera albo lateksu. Kink to szersze pojęcie, które obejmuje nietypowe formy współżycia, jak BDSM czy odgrywanie ról. Każdy fetysz jest kinkiem, ale nie każdy kink jest fetyszem.
Czy fetyszyzm może dotyczyć kilku rzeczy naraz?
Tak, wiele osób ma kilka fetyszy i pragnień jednocześnie, na przykład łączy fetysz bielizny z uległością. Fetysze mogą się też zmieniać wraz z doświadczeniem i zmianą partnera.
Źródła
- The Prevalence of Paraphilic Interests and Behaviors in the General Population: A Provincial Survey – Joyal C.C., Carpentier J., The Journal of Sex Research, 2017
- Relative prevalence of different fetishes – Scorolli C. i in., International Journal of Impotence Research, 2007
- Proposals for Paraphilic Disorders in the ICD-11 – Krueger R.B. i in., Archives of Sexual Behavior, 2017
- Fetishistic Disorder – Psychology Today (kryteria DSM-5, leczenie)
- Fetysz: co to jest i jakie są jego rodzaje? – Medicover, Maria Kujawa (psycholog, seksuolog)
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady seksuologa, psychoterapeuty ani lekarza. Jeśli fetysz powoduje cierpienie albo problemy w związku, umów się na konsultację.